Βλάσης Γαβριηλίδης: Ενας ευεργέτης των Νέων Επιβατών με την ευρεία έννοια

ΑΡΘΡΟ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΝΘΗΣ ΠΑΛΑΖΗ

“Με αφορμή τα σημαντικότατα λάθη στα ονόματα ευεργετών στις νέες πινακίδες οδωνυμίων,* στο μνημόσυνο των εθνικών ευεργετών Σαράντη και Ελένης Αρχιγένους, που τελεί κάθε χρόνο ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Νέοι Επιβάτες», τιμώντας τη μνήμη ευεργετών, αναφέρθηκα στην ανάγκη όχι μόνο ορθής αναγραφής των ονομάτων αλλά και συμπερίληψης της ιδιότητας και της καταγωγής (από τους Επιβάτες ή Νέους Επιβάτες), γιατί ενισχύουν την συλλογική μνήμη και ταυτότητα, και επέλεξα να μιλήσω για μια προσωπικότητα που δεν είναι ευρέως γνωστό ότι κατάγεται από τους Επιβάτες. Και είναι «ευεργέτης με την ευρεία έννοια», σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, πολιτικό επιστήμονα, πρωθυπουργό και θεμελιωτή της Β΄Ελληνικής Δημοκρατίας, γιατί αναμόρφωσε ένα ολόκληρο πεδίο, το δημοσιογραφικό. Μίλησα λοιπόν πολύ συνοπτικά για τον «πατέρα», «πρύτανι» ή πρωτοπόρο της ελληνικής δημοσιογραφίας, Βλάση Γαβριηλίδη.

Εξήγησα καταρχάς πώς γνωρίζουμε ότι κατάγεται από τους Επιβάτες. Ο πρόεδρος της Κοινότητας και πατέρας μου είχε ακούσει από τον τελευταίο γραμματέα της Κοινότητας Επιβατών και πρώτο της Κοινότητας Ν. Επιβατών Αντώνη Ζαρίφη ότι ο Γαβριηλίδης καταγόταν από τους Επιβάτες, αλλά αναζητώντας εύρισκε πάντα ως καταγωγή του την Κωνσταντινούπολη.Ώσπου κάποια μέρα τον κάλεσε στο τηλέφωνο, και στη συνέχεια έστειλε επιστολή και επισκέφθηκε τον τόπο μας ο εγγονός του Γαβριηλίδη, Νικόλαος Συναδινός, για να ζητήσει να ξεκινήσουν από τους Νέους Επιβάτες οι εκδηλώσεις προς τιμήν του Βλάση Γαβριηλίδη, γιατί γενέτειρά του ήταν οι Επιβάτες. Ο πρόεδρος φυσικά δέχθηκε και αμέσως έδωσε το όνομά του στην οδό που περνάει μπροστά από το Γυμνάσιό μας. Για κάποιους λόγους -πιθανότατα υγείας-, οι εκδηλώσεις δεν προχώρησαν.

Στη συνέχεια αναφέρθηκα στις σπουδές του στην Μεγάλη του Γένους Σχολή και στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας (πολιτικές επιστήμες και φιλοσοφία), και στην διαδρομή του στον Τύπο πρώτα της Κωνσταντινουπόλεως, όπου ίδρυσε τις εφημερίδες «Ομόνοια» (συγχωνεύτηκε με τον «Νεολόγο») και «Μεταρρύθμισις» και από όπου δραπέτευσε, γιατί καταδικάστηκε σε θάνατο για ένα άρθρο στο οποίο υπερασπιζόταν τα δικαιώματα της ελληνορθόδοξης κοινότητας (και όταν πήγαν να τον συλλάβουν προσποιήθηκε ότι περίμενε και αυτός τον Γαβριηλίδη), και μετά στην Αθήνα, όπου, μεταξύ άλλων, ίδρυσε την εφημερίδα «Ακρόπολις» (1883), που μεσουράνησε ως σχεδόν τον θάνατό του.
Έως τότε, με τα επιγραμματικά λόγια του ίδιου, η κατάσταση του Τύπου ήταν: «Ανεχώρησε και ήλθε, εγεννήθη και απέθανεν, ηρραβωνίσθη και ενυμφεύθη, ιδού όλη η φιλολογία των εφημερίδων μας». Ο Γαβριηλίδης προσέλαβε ως τακτικούς και έκτακτους συνεργάτες από όλους τους επιστημονικούς κλάδους και από όλες τις πολιτικές παρατάξεις, και άρχισαν να ασκούν κριτική στην εξουσία. Βίωσε δύο φορές την καταστροφή των γραφείων της εφημερίδας του και υπέμεινε φυλακίσεις και δολοφονικές απόπειρες.

Παρέμεινε απτόητος στους στόχους του που ήταν πάντα: η άσκηση του κοινού στον έλεγχο της εξουσίας και η «ανόρθωσις του Ελληνικού Κράτους επί τη βάσει της καθολικής προόδου της Ελλάδος». Για την ανόρθωση της Ελλάδος, εκδίδει, εκτός από την «Ακρόπολι» και τις εκδοχές της φιλολογική, οικονομική και πληθώρα βιβλίων, που θα προκαλέσουν τελικά την οικονοµική του καταστροφή. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του βρέθηκε στην ανάγκη να πουλά την πλούσια βιβλιοθήκη του για να ζήσει. Πέθανε γράφοντας το 1920 έχοντας θέσει τις βάσεις της κριτικής δημοσιογραφίας.

*η οδός Τέρης Ιωαννίδου, «αρχιγενίδας» και κινητήριας δύναμης του Συλλόγου Κυριών Νέων Επιβατών, που πρόσφερε στον τόπο μας, την πρώτη δενδροφύτευση, τον πρώτο Ναό των Νέων Επιβατών και το πέτρινο Αρχιγένειο Δημοτικό Σχολείο, εμφανίζεται ως οδός Τέρη Ιωαννίδη.
*η οδός Κατίνας Βέικου-Σεραμέτη, σημαντικής ποιήτριας και λαογράφου των Επιβατών, των Νέων Επιβατών και της Ξάνθης, έχει γίνει οδός Σερέτη”.

*Η κ.Παλάζη είναι πανεπιστημιακός, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Κρήτης και κάτοικος Ν. Επιβατών.